Retatrutide a metabolizm po schudnięciu — czy organizm „przestawia się” na niższą masę ciała?

Czy po dużej utracie masy ciała organizm rzeczywiście przestawia się na niższą wagę?

Tak, ale nie w tak prosty sposób, jak sugeruje określenie „przestawienie metabolizmu”.

Po znacznym spadku masy ciała organizm rzeczywiście zaczyna funkcjonować inaczej. Zmniejsza się zapotrzebowanie energetyczne, zmieniają się sygnały hormonalne związane z głodem i zapasami energii, a wydatek energetyczny może być niższy, niż wynikałoby to wyłącznie z faktu, że ciało waży mniej.

To zjawisko określa się jako adaptację metaboliczną lub adaptacyjną termogenezę.

Jest ono jednym z powodów, dla których utrzymanie dużej utraty masy ciała może być trudniejsze niż samo rozpoczęcie redukcji. Co ważne, część tych zmian może utrzymywać się również po osiągnięciu niższej masy ciała.

W przypadku retatrutydu pojawia się jednak dodatkowe, bardzo interesujące pytanie:

czy jego potrójne działanie może zmieniać sposób, w jaki organizm reaguje metabolicznie na utratę masy ciała?

Na dziś odpowiedź brzmi: jest to możliwe i znajduje uzasadnienie biologiczne, ale nie zostało jeszcze jednoznacznie potwierdzone u ludzi.

Co dzieje się z metabolizmem, kiedy tracimy masę ciała?

Na pierwszy rzut oka odpowiedź wydaje się prosta.

Jeżeli człowiek waży mniej, jego organizm potrzebuje mniej energii.

Mniejsze ciało:

wymaga mniej energii do poruszania się,
potrzebuje mniej energii do utrzymania podstawowych funkcji,
wykonuje pracę mechaniczną przy mniejszym obciążeniu,
ma inną proporcję tkanek aktywnych metabolicznie.

Dlatego część spadku wydatku energetycznego po redukcji jest całkowicie przewidywalna.

Jeżeli ktoś waży 100 kg, a następnie 80 kg, jego organizm po prostu nie potrzebuje takiej samej ilości energii jak wcześniej.

Ale badania pokazują, że czasami spadek wydatku energetycznego jest większy, niż można wyjaśnić samą zmianą masy i składu ciała.

I właśnie tutaj zaczyna się adaptacja metaboliczna.

Czym jest adaptacja metaboliczna?

Adaptacja metaboliczna oznacza sytuację, w której wydatek energetyczny organizmu zmniejsza się bardziej, niż przewidywalibyśmy wyłącznie na podstawie utraty masy ciała i zmian składu ciała.

Dotyczy to zarówno spoczynkowego wydatku energetycznego, jak i części wydatku związanego z aktywnością.

Przeglądy badań wskazują, że po redukcji masy ciała obserwowano takie zjawisko zarówno podczas klasycznej restrykcji energetycznej, jak i po innych metodach odchudzania. W niektórych badaniach adaptacja utrzymywała się również przez miesiące lub lata u osób, które utrzymały obniżoną masę ciała.

Nie oznacza to jednak, że metabolizm „zepsuł się”.

Jest to raczej biologiczna odpowiedź organizmu na zmniejszenie dostępności energii i zapasów energetycznych.

Organizm staje się bardziej oszczędny.

Dlaczego organizm robi się bardziej „oszczędny”?

Z punktu widzenia biologii utrata dużej ilości energii zmagazynowanej w tkance tłuszczowej jest sygnałem, którego organizm nie ignoruje.

Zmieniają się między innymi sygnały związane z:

ilością zgromadzonej tkanki tłuszczowej,
insuliną,
leptyną,
osią podwzgórze–przysadka–tarczyca,
układem współczulnym,
regulacją apetytu i poboru energii.

Leptyna jest tutaj szczególnie interesująca.

Jej stężenie jest związane z ilością tkanki tłuszczowej. Kiedy masa tłuszczowa spada, spada również poziom leptyny, co stanowi jeden z sygnałów informujących organizm o zmniejszeniu dostępnych zapasów energetycznych. Zmiany te mogą wpływać zarówno na apetyt, jak i regulację wydatku energetycznego.

W uproszczeniu organizm otrzymuje więc sygnał:

„zapasów energii jest mniej — trzeba gospodarować nimi oszczędniej”.

To właśnie dlatego utrzymanie niższej masy ciała może być trudne

To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto zrozumieć w kontekście długoterminowej redukcji.

Po schudnięciu nie wystarczy powiedzieć:

„Teraz ważę mniej, więc po prostu będę jadł tyle samo co wcześniej.”

Problem polega na tym, że organizm po redukcji nie jest już dokładnie tym samym układem energetycznym co przed redukcją.

Zmieniła się masa ciała.

Zmienił się skład ciała.

Zmieniło się zapotrzebowanie energetyczne.

Zmieniły się sygnały hormonalne.

A u części osób zmieniła się również efektywność wykorzystania energii.

To wszystko może sprawiać, że utrzymanie nowej masy ciała wymaga większej kontroli niż sugerowałoby samo porównanie dwóch liczb na wadze.

Czy organizm ma coś w rodzaju „pamięci” wcześniejszej masy ciała?

To pytanie jest bardziej skomplikowane.

Nie możemy powiedzieć, że organizm posiada jeden konkretny „termostat wagi”, który jest ustawiony na określoną liczbę kilogramów.

Regulacja masy ciała jest znacznie bardziej złożona.

Obejmuje współpracę:

mózgu,
układu hormonalnego,
tkanki tłuszczowej,
przewodu pokarmowego,
mięśni,
wątroby,
układu nerwowego,
zachowania i środowiska.

Dlatego coraz częściej mówi się nie o jednym „punkcie nastawczym”, ale o dynamicznym systemie regulacji masy ciała.

Po dużej utracie masy ciała organizm może aktywować mechanizmy, które sprzyjają odzyskaniu części utraconych zapasów.

Należą do nich zarówno wzrost sygnałów związanych z głodem, jak i zmiany w wydatku energetycznym.

A gdzie w tym wszystkim znajduje się retatrutide?

Tutaj zaczyna się najciekawsza część.

Retatrutide działa jednocześnie na receptory:

GLP-1,
GIP,
glukagonu.

Wcześniejsze artykuły szczegółowo omawiały działanie tych szlaków, dlatego nie ma potrzeby powtarzać całego mechanizmu.

W kontekście metabolizmu po utracie masy ciała interesuje nas przede wszystkim coś innego:

czy aktywacja receptora glukagonu może wpływać na wydatek energetyczny w sposób, który częściowo przeciwdziała adaptacyjnemu spowolnieniu metabolizmu?

To właśnie jedna z hipotez stojących za rozwojem agonistów łączących GLP-1, GIP i glukagon.

Retatrutide może wpływać na wydatek energetyczny — ale tutaj trzeba uważać z interpretacją

W badaniach przedklinicznych retatrutide zwiększał wydatek energetyczny, a efekt ten wiązano przede wszystkim z aktywacją receptora glukagonowego.

Jeszcze ciekawsza jest obserwacja z modeli zwierzęcych, w których retatrutide utrzymywał wydatek energetyczny podczas utraty masy ciała, przeciwdziałając typowej adaptacji obserwowanej przy ograniczeniu podaży energii.

To bardzo interesująca hipoteza.

Ale:

model zwierzęcy nie jest dowodem, że dokładnie ten sam mechanizm występuje u ludzi.

I tutaj warto zachować szczególną ostrożność, ponieważ w opublikowanych danych klinicznych dotyczących retatrutydu nadal brakuje odpowiednio zaprojektowanych badań u ludzi, które jednoznacznie pokazałyby, że lek zapobiega adaptacyjnemu spadkowi wydatku energetycznego.

Co więcej, autorzy opublikowanej analizy dotyczącej apetytu i zachowań żywieniowych retatrutydu sami wskazali, że nie wiadomo jeszcze, czy retatrutide moduluje wydatek energetyczny lub osłabia adaptację metaboliczną u ludzi.

To bardzo ważne zastrzeżenie.

Czyli retatrutide „utrzymuje metabolizm na wysokim poziomie”?

Tego obecnie nie możemy powiedzieć.

Takie sformułowanie byłoby zbyt daleko idące.

Możemy powiedzieć:

retatrutide ma mechanizm biologiczny, który może wpływać na wydatek energetyczny, a badania przedkliniczne sugerują możliwość przeciwdziałania części adaptacji metabolicznej związanej z utratą masy ciała.

Nie możemy natomiast na podstawie obecnych danych stwierdzić:

że retatrutide zapobiega adaptacyjnej termogenezie u ludzi,
że metabolizm pozostaje taki sam mimo dużej utraty masy ciała,
że organizm nie będzie dążył do odzyskania utraconej masy,
że retatrutide „resetuje metabolizm”.

To są zupełnie różne twierdzenia.

Co wiemy z badań klinicznych dotyczących retatrutydu?

Najważniejsze jest to, że retatrutide powoduje bardzo dużą redukcję masy ciała.

W badaniu fazy 2 osoby przyjmujące 12 mg osiągnęły średnio 24,2% redukcji masy ciała po 48 tygodniach, a krzywa utraty masy ciała nadal wskazywała na dalszy spadek — plateau nie zostało wtedy osiągnięte.

Nowsze dane fazy 3 również pokazują utrzymującą się redukcję masy ciała przy dłuższej obserwacji.

W TRIUMPH-1 po 80 tygodniach średnia redukcja wyniosła do 28,3% przy dawce 12 mg, a w przedłużonej obserwacji części uczestników z BMI ≥35 średnia redukcja sięgała około 30,3% po 104 tygodniach.

To pokazuje, że u części uczestników organizm nadal znajdował się w fazie utraty masy ciała długo po rozpoczęciu leczenia.

Nie odpowiada jednak bezpośrednio na pytanie:

„Co stało się z ich podstawowym wydatkiem energetycznym po utracie tej masy?”

Do tego potrzebne są odpowiednie pomiary metaboliczne.

Sama utrata masy ciała nie mówi nam, co stało się z metabolizmem

To bardzo ważna kwestia.

Jeżeli ktoś schudł 20 kg, nie możemy na tej podstawie powiedzieć:

„jego metabolizm działa teraz wolniej”.

Do takiego wniosku potrzebowalibyśmy między innymi pomiarów wydatku energetycznego i danych dotyczących składu ciała.

Samo ważenie pokazuje rezultat.

Nie pokazuje mechanizmu.

Dwie osoby mogą stracić identyczną liczbę kilogramów, ale różnić się:

ilością utraconej tkanki tłuszczowej,
utratą masy beztłuszczowej,
aktywnością fizyczną,
spoczynkowym wydatkiem energetycznym,
zmianami hormonalnymi,
stopniem adaptacji metabolicznej.

Dlatego pytanie o metabolizm po redukcji wymaga znacznie więcej niż zwykłego monitorowania masy ciała.

Czy utrata mięśni ma znaczenie dla metabolizmu?

Tak.

Mięśnie są tkanką aktywną metabolicznie, dlatego utrata części masy beztłuszczowej może wpływać na całkowity wydatek energetyczny.

Wcześniej omawialiśmy już szczegółowo retatrutide i masę mięśniową. Tutaj warto dodać jedynie ważne rozróżnienie:

masa beztłuszczowa nie jest tym samym co masa mięśniowa.

Spadek masy beztłuszczowej podczas redukcji nie oznacza automatycznie utraty takiej samej ilości mięśni szkieletowych.

Jednocześnie zachowanie odpowiedniej ilości tkanki mięśniowej jest istotne zarówno z punktu widzenia funkcji organizmu, jak i całkowitego wydatku energetycznego.

Metabolizm to nie tylko spalanie kalorii w spoczynku

Kiedy mówimy „metabolizm”, często mamy na myśli podstawową przemianę materii.

W rzeczywistości całkowity wydatek energetyczny obejmuje kilka elementów:

1. Spoczynkowy wydatek energetyczny

Energia potrzebna do utrzymania podstawowych funkcji organizmu.

2. Termiczny efekt pożywienia

Energia zużywana na trawienie, wchłanianie i przetwarzanie składników odżywczych.

3. Aktywność fizyczna

Nie tylko trening.

4. Spontaniczna aktywność

Chodzenie, stanie, gestykulowanie, zmiana pozycji i inne codzienne ruchy.

Ten ostatni element jest szczególnie interesujący.

Badania nad adaptacją metaboliczną wskazują, że znaczna część zmian wydatku energetycznego po redukcji może dotyczyć komponentu niezwiązanego bezpośrednio ze spoczynkiem. W klasycznych badaniach nad utrzymaniem obniżonej masy ciała większość obserwowanej adaptacji przypisywano właśnie komponentowi niestacjonarnemu wydatku energetycznego.

Dlatego „spowolniony metabolizm” nie zawsze oznacza po prostu niższe spalanie kalorii podczas siedzenia.

Czy organizm rzeczywiście może „przestawić się” na niższą masę?

Można tak powiedzieć, jeżeli potraktujemy to jako skrót myślowy.

Po utracie masy ciała organizm funkcjonuje przy:

mniejszej masie ciała,
mniejszym zapotrzebowaniu energetycznym,
zmienionym składzie ciała,
zmienionej gospodarce hormonalnej,
zmienionej regulacji apetytu,
zmienionym wydatku energetycznym.

Jeżeli nowa masa ciała jest utrzymywana przez dłuższy czas, część tych zmian może się utrwalać.

Nie oznacza to jednak, że organizm „ustawia nowy metabolizm” jednym przełącznikiem.

To raczej dynamiczna równowaga wielu mechanizmów.

Czy retatrutide może ułatwiać osiągnięcie nowej równowagi?

To jedno z najciekawszych pytań, na które przyszłe badania powinny odpowiedzieć.

Retatrutide zmniejsza pobór energii poprzez wpływ na regulację apetytu, a jednocześnie aktywacja receptora glukagonowego może zwiększać wykorzystanie energii i jej wydatkowanie. Właśnie połączenie tych mechanizmów jest jednym z powodów, dla których retatrutide jest badany jako lek o potencjalnie większej skuteczności redukcji masy ciała.

Jednak bardzo ważne jest rozróżnienie:

większa utrata masy ciała ≠ automatycznie brak adaptacji metabolicznej.

Nawet jeżeli retatrutide częściowo przeciwdziała adaptacyjnemu spadkowi wydatku energetycznego, organizm nadal doświadcza dużej zmiany masy ciała i prawdopodobnie nadal uruchamia część mechanizmów kompensacyjnych.

Nie mamy jeszcze dowodów, że retatrutide całkowicie je znosi.

Co może się dziać po osiągnięciu nowej, niższej masy ciała?

Jeżeli masa ciała zostaje utrzymana, organizm przechodzi w stan względnej równowagi.

Wtedy:

pobór energii ≈ wydatek energii

Nie oznacza to, że metabolizm wraca do dokładnie takiego samego poziomu jak przed redukcją.

Nowa masa ciała wymaga po prostu mniej energii.

Jednocześnie może utrzymywać się pewien stopień adaptacji metabolicznej.

Badania sugerują, że u części osób adaptacyjna redukcja wydatku energetycznego może utrzymywać się przez długi czas po znacznym schudnięciu.

To może być jednym z elementów wyjaśniających, dlaczego utrzymanie dużej utraty masy ciała jest biologicznie wymagające.

A co dzieje się, jeśli organizm zaczyna odzyskiwać masę?

To jeszcze ciekawszy etap.

Podczas odzyskiwania masy ciała organizm niekoniecznie odtwarza utracone tkanki w identycznych proporcjach.

Przeglądy badań wskazują, że podczas tzw. catch-up fat tłuszcz może być odzyskiwany szybciej niż masa beztłuszczowa. Jednym z mechanizmów rozważanych w tym kontekście jest utrzymująca się adaptacja metaboliczna i zwiększona efektywność magazynowania energii.

To pokazuje, że adaptacja metaboliczna nie jest wyłącznie problemem dotyczącym momentu, w którym masa ciała spada.

Może mieć znaczenie również później — podczas próby utrzymania osiągniętej masy lub w przypadku jej ponownego wzrostu.

Czy to oznacza, że organizm „walczy” z odchudzaniem?

W pewnym sensie tak, ale takie sformułowanie jest uproszczeniem.

Organizm nie „chce”, aby człowiek miał określoną liczbę kilogramów.

Jego zadaniem jest utrzymywanie równowagi energetycznej i zabezpieczenie podstawowych funkcji życiowych.

Kiedy dostępność energii spada, uruchamiane są mechanizmy zwiększające oszczędność energetyczną i mogące zwiększać motywację do jedzenia.

Z punktu widzenia ewolucyjnego taki system ma sens.

Problem pojawia się wtedy, gdy człowiek próbuje utrzymać dużą redukcję masy ciała w środowisku, w którym żywność jest łatwo dostępna, a aktywność fizyczna nie jest konieczna do codziennego funkcjonowania.

Retatrutide a metabolizm po schudnięciu — czego jeszcze nie wiemy?

To właśnie tutaj należy postawić wyraźną granicę między tym, co pokazują dane, a tym, co jest hipotezą.

Wiemy:

duża utrata masy ciała może prowadzić do adaptacyjnych zmian w wydatku energetycznym;
część tej adaptacji może utrzymywać się również po osiągnięciu niższej masy ciała;
retatrutide powoduje znaczną utratę masy ciała w badaniach klinicznych;
mechanizm działania retatrutydu obejmuje również receptor glukagonowy, który może wpływać na wykorzystanie energii i wydatek energetyczny;
badania przedkliniczne sugerują, że retatrutide może przeciwdziałać spadkowi wydatku energetycznego obserwowanemu podczas utraty masy ciała.

Nadal nie wiemy:

czy retatrutide zapobiega adaptacyjnej termogenezie u ludzi,
w jakim stopniu wpływa na spoczynkowy wydatek energetyczny niezależnie od utraty masy ciała,
czy jego działanie na receptor glukagonu pozwala utrzymać wydatek energetyczny wyższy, niż wynikałoby to z samej redukcji masy ciała,
jak długo ewentualny efekt metaboliczny utrzymuje się po osiągnięciu stabilnej masy,
czy wpływ retatrutydu na adaptację metaboliczną różni się od działania agonistów GLP-1 lub GIP/GLP-1,
czy taki efekt przekłada się na lepsze długoterminowe utrzymanie masy ciała.

Co istotne, autorzy analizy zachowań żywieniowych retatrutydu również wskazują, że jego wpływ na wydatek energetyczny i adaptację metaboliczną u ludzi wymaga dalszych badań.

Dlaczego to pytanie będzie coraz ważniejsze?

Retatrutide osiąga wyniki redukcji masy ciała, które są znacznie większe niż obserwowane w wielu wcześniejszych badaniach farmakologicznego leczenia otyłości.

Wraz ze skalą redukcji pojawia się jednak nowe pytanie:

co dzieje się z organizmem po utracie 20%, 25% czy nawet 30% masy ciała?

To nie jest już tylko kwestia liczby kilogramów.

Trzeba analizować:

metabolizm,
skład ciała,
apetyt,
wydatek energetyczny,
hormony regulujące bilans energetyczny,
aktywność fizyczną,
utrzymanie osiągniętej masy ciała.

Dopiero takie podejście pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy dana terapia nie tylko pomaga schudnąć, ale również jak organizm funkcjonuje po osiągnięciu znacznie niższej masy ciała.

Najważniejszy wniosek

Organizm rzeczywiście adaptuje się do utraty masy ciała.

Po dużej redukcji zmniejsza się zapotrzebowanie energetyczne, zmieniają się sygnały hormonalne związane z zapasami energii i apetyt, a u części osób wydatek energetyczny może być niższy, niż wynikałoby to wyłącznie z utraty kilogramów. Zjawisko to określa się jako adaptację metaboliczną lub adaptacyjną termogenezę.

W przypadku retatrutydu sytuacja jest szczególnie interesująca, ponieważ jego działanie na receptor glukagonowy może wpływać na wykorzystanie energii i wydatek energetyczny. Badania przedkliniczne sugerują nawet możliwość przeciwdziałania części metabolicznej adaptacji do utraty masy ciała.

Nie mamy jednak jeszcze wystarczających danych, aby stwierdzić, że ten efekt występuje w takim samym stopniu u ludzi.

Dlatego najuczciwsze podsumowanie brzmi:

Retatrutide może wpływać nie tylko na to, ile energii przyjmujemy, ale również na sposób, w jaki organizm nią gospodaruje. Czy dzięki temu rzeczywiście ogranicza adaptacyjne spowolnienie metabolizmu po dużej utracie masy ciała — tego badania kliniczne dopiero muszą dowieść.

I właśnie to będzie jedno z ważniejszych pytań dotyczących długoterminowego działania tej cząsteczki.

FAQ

Czy po schudnięciu metabolizm rzeczywiście zwalnia?

Może się zmniejszyć zarówno dlatego, że organizm jest lżejszy, jak i wskutek dodatkowej adaptacji metabolicznej. Ta druga część oznacza spadek wydatku energetycznego większy, niż można wyjaśnić samą zmianą masy i składu ciała.

Czy organizm przyzwyczaja się do niższej masy ciała?

Można powiedzieć, że organizm dostosowuje się do nowej masy ciała, ale nie jest to pojedynczy „reset metabolizmu”. Jest to efekt wielu równoległych zmian fizjologicznych.

Czy retatrutide zapobiega spowolnieniu metabolizmu?

Nie zostało to jeszcze jednoznacznie wykazane u ludzi. Dane przedkliniczne są interesujące, ale wymagają potwierdzenia w odpowiednich badaniach klinicznych.

Czy receptor glukagonu może mieć tutaj znaczenie?

Tak. Aktywacja receptora glukagonowego jest jednym z mechanizmów, które mogą zwiększać wydatek energetyczny i wpływać na wykorzystanie substratów energetycznych. To jedna z hipotez wyjaśniających wysoką skuteczność retatrutydu.

Czy niższa masa ciała oznacza, że trzeba zawsze jeść mniej?

Organizm o niższej masie ciała zazwyczaj ma niższe zapotrzebowanie energetyczne. Nie oznacza to jednak, że istnieje jedna uniwersalna ilość kalorii odpowiednia dla każdego po redukcji.

Czy adaptacja metaboliczna oznacza „zepsuty metabolizm”?

Nie. Jest to fizjologiczna odpowiedź organizmu na utratę energii i zmianę masy ciała, choć może utrudniać długoterminowe utrzymanie dużej redukcji.

Aktualny status retatrutydu

Retatrutyd pozostaje cząsteczką badaną klinicznie i nie jest obecnie zatwierdzonym lekiem do powszechnego stosowania. Dane dotyczące jego wpływu na metabolizm po utracie masy ciała są nadal rozwijane. Szczególnie potrzebne są badania bezpośrednio mierzące wydatek energetyczny przed i po redukcji masy ciała oraz pozwalające oddzielić efekt samej utraty kilogramów od bezpośredniego działania retatrutydu.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani rekomendacji dotyczącej stosowania retatrutydu.

Retatrutyd / Retatrutide a metabolizm po schudnięciu.